SİRKÜLER

Vezin Sirküler 2016-034 Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı (BEPS-Base Erosion And Profit Shifting)

SİRKÜLERİMİZİN KONUSUNU “MATRAH AŞINDIRILMASI VE KAR AKTARIMI (BEPS-BASE EROSİON AND PROFİT SHİFTİNG)”  OLUŞTURMAKTADIR.

Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı ( BEPS-Base Erosion and Profit Shifting)

Sermayenin ve emeğin serbest dolaşımı, üretim tesislerinin yüksek maliyetli ülkelerden düşük maliyetli ülkelere kaydırılması, gümrük ve ticaret duvarlarının kademeli olarak kaldırılması, teknoloji ve telekomünikasyon alanındaki gelişmeler ve entelektüel mülkiyetin korunması konusundaki düzenlemeler, sınırlar ötesindeki ticaretin, iş ve işlemlerin son derece hızlı bir biçimde artmasına neden olmuştur. Küresel ekonominin son yıllarda göstermiş olduğu gelişmeler, dijital ekonominin ve uluslararası ticaretin yaygınlaşmasının sonucunda bunun bir diğer yansıması da ülkelerin uluslararası şirketlerin karlarını vergileme konusunda daha fazla çaba göstermelerine ve var olan vergisel açıkların kapatılabilmesi için yeni kurallar oluşturmaya çalışmalarına neden olmaktadır. Artık küresel gayrisafi milli hasılanın önemli bir kısmını uluslararası şirketler oluşturmaktadır. En büyük vergi kayıp ve kaçağı da uluslararası alanda yapılan işlemlerden doğmaktadır.

Bu nedenle, son yıllarda uluslararası vergilendirme alanında Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı (BEPS) ile ilgili tartışmalar gerek uluslararası kuruluşların, gerekse ülkelerin gündemlerinde üst sıralarda yer almaya başlamıştır. Farklı ülkelerde şubeleri bulunan çok uluslu şirketlerin faaliyet gösterdikleri ülkelerde neden oldukları vergi kayıpları ve bu kayıpların önüne geçmek üzere atılacak adımlar, uluslararası platformlarda yeni kurumsal çerçevelerin ve Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı (BEPS) ile mücadeleye ilişkin yol haritalarının oluşturulmasına neden olmaktadır.

Ülkelerin artan borç stokları ve bütçe açıklarının meydana getirdiği mali krizlerle mücadele açısından devletlerin vergi gelirlerini yükseltmeleri ve vergi kayıplarını önlemeleri giderek daha da önemli bir hal almıştır. Diğer yandan, uluslararası şirketler bir yandan faaliyetleri ile gelir ve istihdam yaratırken, diğer yandan mümkün olduğunca vergi yükünden kaçınma yönünde bir eğilim sergileyebilmektedir. Farklı ülkelerde faaliyet gösteren uluslararası şirketler “grup sinerjisi”nden yararlanarak, yerel işletmelere göre daha fazla kar elde etmekte ancak daha az vergi ödeyebilmektedir. Uluslararası şirket karlarının bir kısmı, şirket sahiplerinin ya da şirket paydaşlarının yerleşik bulunduğu ülkelerde vergilendirilmekle beraber, bu yer her zaman ekonomik faaliyetin gerçekleştiği ülke olmayabilmektedir.

Bu çerçevede, kurumlar vergisinin mevcut standartlarının temelini oluşturan unsurların yeniden gözden geçirilmesi fikri, OECD başta olmak üzere pek çok uluslararası kuruluş tarafından dile getirilmektedir. Krizle birlikte politika esnekliklerinin sınırlanması sonucu oluşan uygun siyasi ortam, vergi idarelerine bu yönde esaslı reformların gerçekleştirilmesi açısından önemli bir fırsat ortaya çıkarmaktadır. Özellikle, küresel düzeyde yaşanan dijital ekonomik dönüşüm ve ekonomik bütünleşme, vergi kurallarının çağımız koşullarıyla uyumlu hale getirilmesini daha öncelikli bir hale getirmektedir.

Tüm bu gelişmeler ışığında, G20 Maliye Bakanları, OECD’ye Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı (BEPS) konusunda işbirliğine gidilmesini sağlayacak kapsamlı bir eylem planı geliştirmesi yönünde çağrıda bulunmuştur. G20 ülkelerinin çağrısı üzerine OECD tarafından 19 Temmuz 2013 tarihinde açıklanan, özü itibariyle zararlı vergi uygulamalarını mercek altına alıp önleme amacını taşıyan 15 adet eylem planının dayandığı üç ana prensip vardır:

  1. Uyum
  2. Özün Önceliği
  3. Şeffaflık

15-16 Kasım 2015 tarihlerinde Antalya’da Türkiye Başkanlığında yapılan G20 Liderler Zirvesi Sonuç Bildirgesinde, “küresel olarak daha adil ve modern bir uluslararası vergi sistemine ulaşmak amacıyla, G20 /OECD Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı (BEPS) projesi kapsamında geliştirilen tedbirler paketi” onaylanmıştır:

Eylem Planı çerçevesinde, Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı (BEPS) fırsatlarını azaltmak ve etkisiz hale getirmek için 15 eylemi kapsayan bir strateji geliştirilmiştir. Buna göre eylem planları ve geliştirilen stratejiler aşağıda yer almaktadır.

 

Eylem 1: Dijital Ekonominin Yarattığı Vergisel Sorunların Tespiti ve Çözüm Önerileri

Bu eylem planında, dijital ekonominin (elektronik ticaret vb.) artmasının meydana getirdiği ülkeler arasındaki vergisel sorunların (işyeri oluşması, gelirin elde edildiği yer, gelirin türü vb.) tespiti ve çözüm önerileri yer almaktadır.

 

Eylem 2: “Hibrid Uyumsuzluk Düzenlemeleri”nin Olumsuz Etkilerinin Bertaraf Edilmesi

Bu eylem planında, ülke mevzuatları arasındaki farklı düzenlemelerden dolayı ortaya çıkan hibrid uyumsuzlukların (bir harcamanın çifte vergi indirimi olarak kullanılması gibi) kullanımı dolayısıyla meydana gelen olumsuz vergi uygulamalarının bertaraf edilmesine yönelik tespitler yer almaktadır. Yine tavsiyeler arasında model vergi anlaşması ile yerel mevzuatlar arasındaki bu konudaki uyumsuzlukların giderilmesi de yer almaktadır.

 

Eylem 3: Kontrol Edilen Yabancı Kurum Kazancı Kurallarının Daha Etkin Hale Getirilmesi/Güçlendirilmesi

Bu eylem planında, kontrol edilen kurum kazancı kurallarının ülkeler arasındaki vergi uygulamaları konusunda daha etkin kullanılabilmesi için yapılması önerilen uygulamalar yer almaktadır. Kontrol edilen kurumların tanımı, kontrol edilen kurum kazancının tespitindeki istisnalar/üst limitler, bu gelirin ana kurum ile ilişkilendirilmesi ve çifte vergilemeye neden olunmaması gibi konularda yapılması gerekenler ifade edilmektedir.

 

Eylem 4: Faiz Harcamaları ve Diğer Finansal Ödemeler Kanalıyla Ortaya Çıkan Matrah Aşındırılmasının Sınırlanması

Bu eylem planında, özellikle uluslararası şirketlerin grup içindeki şirketlere kullandırdıkları krediler nedeniyle vergi matrahını aşındırdıkları, bu aşınmanın ortadan kaldırılması için şirketlerin ilgili ülkedeki ekonomik aktivitelerinin yoğunluğu, faiz indirimi öncesindeki vergilendirilebilir karın tutarı gibi bazı kriterlere bağlı olarak net faiz indirimi yapılmasına izin verilmesi gibi tavsiyelerde bulunulmaktadır.

 

Eylem 5: Şeffaflık ve Özün Önceliği Temelinde Zararlı Vergi Uygulamalarına Karşı Önlemler Alınması

Bu eylem planında, özellikle vergisel olarak ülkelerin kendilerini daha cazip hale getirmek amacıyla yaptıkları vergi düzenlemelerinin uluslararası vergilemeye zarar verdiği ifade edilmekte ve bunun bertaraf edilmesi için kendiliğinden bilgi değişimi dahil ülkelerin daha şeffaf olmalarını sağlamak için neler yapılması gerektiği yönünde tavsiyelerde bulunulmaktadır.

 

Eylem 6: Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının Suiistimal Edilmesinin  Engellenmesi

Bu eylem planında, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının amacının dışında kullanılarak vergi matrahının aşındırılması şeklinde suiistimal edilmesinin engellenmesi için yapılması gerekenler ifade edilmektedir. Vergi anlaşmalarının hükümlerinden yararlanarak her iki ülkede de vergi dışı kalınması veya vergi oranı düşük olan vergi anlaşmaları kullanılarak vergi matrahının aşındırılmasının önüne geçmek için vergi idarelerinin yapılabileceği uygulamalar hakkında tavsiyelerde bulunulmaktadır.

 

Eylem 7: Vergiye Tabi Daimi İşyeri Statüsünden Yapay Düzenlemeler İle Kaçınmanın Önlenmesi

Bu eylem planında, özellikle uluslararası şirketlerin daimi işyeri oluşumunu engellemek amaçlı yaptıkları düzenlemeler yoluyla vergi matrahının aşındırılmasının önüne geçmek hedeflenmektedir. Bu amaçla model vergi anlaşmasındaki daimi işyeri tanımının değiştirilmesi, yardımcı karakterli olan faaliyetleri istisna olarak dikkate alınmasındaki kuralların yeniden gözden geçirilmesi gibi tavsiyeler yer almaktadır.

 

Eylem 8, 9, 10: Transfer Fiyatlandırması Sonuçlarının Değer Yaratma Nosyonu İlkesine Uygun Belirlenmesi

Eylem 8: Gayri Maddi Varlıklar

Bu eylem planında, gayri maddi varlıklara ilişkin transfer fiyatlandırması kuralları belirlenirken değerin oluşturulduğu yerin dikkate alınmasını sağlayıcı kriterlere göre belirlemelerin yapılması tavsiye edilmektedir. Hedeflenen amaçlardan biri de grup şirketleri veya ilişkili kişiler arasında gayri maddi varlıkların el değiştirilmesi suretiyle vergi tabanını ve vergi matrahını aşındırmaya yönelik uygulamaların önüne geçmek amaçlanmaktadır.

 

Eylem 9: Risk ve sermaye

Bu eylem planında, risk ve sermaye unsurlarına ait transfer fiyatlandırması kuralları belirlenirken değerin oluşturulduğu yerin dikkate alınmasını sağlayıcı kriterlere göre belirlemelerin yapılması tavsiye edilmektedir. Grup şirketleri veya ilişkili kişiler arasında risk ve sermaye unsurlarının kullanılması, değiştirilmesi suretiyle vergi tabanını ve vergi matrahını aşındırmaya yönelik uygulamaların önüne geçmek amaçlanmaktadır.

 

Eylem 10: Diğer Yüksek Riskli İşlemler

Bu eylem planında, diğer yüksek risk taşıyan işlemlere ait transfer fiyatlandırması kuralları belirlenirken değerin oluşturulduğu yerin dikkate alınmasını sağlayıcı kriterlere göre belirlemelerin yapılması tavsiye edilmektedir. Grup şirketleri veya ilişkili kişiler arasındaki yüksek risk teşkil eden işlemlerin vergi tabanını ve vergi matrahını aşındırmaya yönelik kullanılmasının önüne geçmek amaçlanmaktadır. Bunlara örnek olarak işletme giderleri, yönetim ücretleri, genel merkez harcamaları gibi yüksek riskli işlemlere örnek teşkil eden durumlara karşı önlem alınması tavsiye edilmektedir. Bu yapılırken uluslararası bilgi değişimi yöntemlerinin de daha fazla kullanımını sağlayacak önlemlerin artırılması da vurgulanmaktadır.

 

Eylem 11: Matrah Aşındırması ve Kar Aktarımına İlişkin Bilgilerin Toplanması, İzlenmesi ve Değerlendirilmesi

Bu eylem planı, matrah aşındırılması ve kar aktarımına ilişkin vergi idarelerinin bilgi edinmesi, bu tarz uygulamaları takip etmesi, izlemesi ve bunların önlenmesi konusunda sürekli değerlendirmelerde bulunulması konusunda tavsiyeler içermektedir. Vergi idarelerinin riskli alanları daha kolaylıkla belirleyebilmesi için vergi idarelerinin zamanında ve doğru bilgi elde etmesinin önemi vurgulanmaktadır.

 

Eylem 12: Agresif Vergi Planlamaları Konusunda Zorunlu Açıklama Kuralları

Bu eylem planında, şirketlerin agresif ve zararlı vergi planlamalarını önleme konusunda her ülkenin kendi karşılaştığı olayları ve bu tarz vergi planlamalarını engelleme konusunda almış oldukları önlemleri ülkeler arasındaki işbirliği kapsamında açıklamalıdır. İyi örnek uygulamalarının da bu konuda diğer ülkeler tarafından hızlı bir şekilde adapte edilmesini sağlamak için zorunlu olarak bu açıklamanın yapılması ve bu açıklama mekanizmalarının geliştirilme yolları tavsiye edilmektedir.

 

Eylem 13: Transfer Fiyatlandırması Dokümantasyonu ve Raporlamalarının Yeniden Gözden Geçirilmesi

Bu eylem planında, transfer fiyatlandırması kurallarının belirlenmesi sırasında bu belgelerin vergi idareleri için daha etkin ve verimli bilgileri içermesinin sağlanması, raporlama standartlarının yeniden gözden geçirilmesine yönelik tavsiyeleri içermektedir. Bu eylem planı aynı zamanda transfer fiyatlandırması belgelerinin ülkeler arasında bilgi değişimi tarzı bir şekilde paylaşılmasının kolaylaştırılması yönünde de öneriler getirmektedir.

 

Eylem 14: İhtilafların Çözüm Mekanizmalarının Daha Etkin Hale Getirilmesi

Bu eylem planı, ülkeler arasında vergi ihtilaflarının ortayı çıkması halinde bu ihtilafların daha hızlı ve etkin çözümünün sağlanması konusundaki işbirliğinin artırılmasını tavsiye etmektedir. Bu amaçla çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının içinde yer alan Karşılıklı Anlaşma Usulü’nün etkinliğinin artırılması için arbitraj (hakem) dahil her türlü mekanizmanın kullanılabilirliğinin artırılması tavsiye edilmektedir.

 

Eylem 15: İkili Vergi Anlaşmalarının Revize Edilebilmesi İçin Çok Taraflı Mekanizmaların  Geliştirilmesi

Bu eylem planı ise uluslararası vergi anlaşmalarından kaynaklanan matrah aşındırma ve kar aktarımı sorunlarının etkin ve hızlı bir biçimde önlenebilmesi için ikili vergi anlaşmalarının her ülkenin yeni ikili anlaşma yapmak yöntemi ile revize etmesi yerine çok taraflı anlaşmalar yapma yöntemi ile yapılması tavsiye edilmektedir.

 

SONUÇ

Uluslararası vergilendirme alanındaki son yıllardaki en önemli gelişmelerden biri olan Matrah Aşındırılması ve Kar Aktarımı’nın (BEPS) OECD ve G20 ülkelerinin bu yöndeki çabaları ile giderek daha fazla ülke tarafından benimsenmektedir. Bu kapsamdaki eylem planlarının belirginleşmesi, ülkelerin iç mevzuatlarına girmesi veya çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının bu yönde revize edilmesi, teknik olarak vergi idarelerini altyapılarını buna göre değiştirmeleri için zamana ihtiyaç bulunmaktadır. Ancak küreselleşme ve dijitalleşmenin her geçen yıl daha da hızlanarak ilerlemesi, her ülkeyi uluslararası alandaki vergi kayıp ve kaçağını önleme konusunda daha yakın ve ciddi işbirliğine sevk etmektedir.

Türk Vergi İdaresi de bir kısmı zaten mevcut mevzuatta var olan vergi kayıp ve kaçağı ile mücadele yöntemlerini daha da geliştirmek, özellikle uluslararası vergi alanında da vergi kayıp ve kaçağı ile daha etkin mücadele edebilmek adına bu sürecin içinde yer almaktadır.  Gerek yerel mevzuattaki değişiklikler, gerekse çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarındaki değişiklikler ile ülkemizde de bu eylem planlarına uygun adımlar atılmaya başlanmış olup, gelecekte de bu yöndeki değişikliklerin artarak devam edeceği beklenmektedir.

Bu konudaki gelişmelerin dikkatle izlenmesi ve vergi mükelleflerinin de bu konudaki gelişmelere kendilerini adapte etmeleri bu nedenle önem arz etmektedir. Müşavirliğimizce, bu kapsamda yapılan değişiklikler dikkatle izlenmekte olup, bilgilerinize sunulacaktır.